પાતળા બહિર્ગોળ લેન્સ દ્વારા પ્રતિબિંબ કેવી રીતે રચાય છે તે સમજાવો અને લેન્સ મેકરનું સૂત્ર તારવો: $\frac{1}{f} = (n_{21} - 1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right]$.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) બેવડા બહિર્ગોળ લેન્સ દ્વારા પ્રતિબિંબની રચનાને બે તબક્કામાં સમજી શકાય છે:
$1$. પ્રથમ વક્રીભવનકારક સપાટી (ત્રિજ્યા $R_1$ સાથે) વસ્તુ $O$ નું પ્રતિબિંબ $I_1$ રચે છે. આ સપાટી માટે વક્રીભવનનું સૂત્ર છે: $\frac{n_1}{OB} + \frac{n_2}{BI_1} = \frac{n_2 - n_1}{R_1}$.
$2$. પ્રતિબિંબ $I_1$ એ બીજી વક્રીભવનકારક સપાટી (ત્રિજ્યા $R_2$ સાથે) માટે આભાસી વસ્તુ તરીકે વર્તે છે. આ સપાટી અંતિમ પ્રતિબિંબ $I$ પર રચે છે. આ સપાટી માટે વક્રીભવનનું સૂત્ર છે: $\frac{n_2}{DI_1} + \frac{n_1}{DI} = \frac{n_1 - n_2}{R_2}$.
$3$. લેન્સ પાતળો હોવાથી,$B$ અને $D$ ઓપ્ટિકલ સેન્ટર $P$ ની ખૂબ નજીક છે. તેથી,$BI_1 \approx DI_1$. બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{n_1}{OB} + \frac{n_1}{DI} = (n_2 - n_1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right]$.
$4$. સંજ્ઞા પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરતા,$OB = -u$ અને $DI = v$. આ કિંમતો મૂકતા:
$n_1 \left( \frac{1}{v} - \frac{1}{u} \right) = (n_2 - n_1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right]$.
$5$. $n_1$ વડે ભાગતા અને $n_{21} = \frac{n_2}{n_1}$ લેતા:
$\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = (n_{21} - 1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right]$.
કારણ કે $\frac{1}{v} - \frac{1}{u} = \frac{1}{f}$,આપણને લેન્સ મેકરનું સૂત્ર મળે છે: $\frac{1}{f} = (n_{21} - 1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right]$.

Explore More

Similar Questions

$1.5$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સની હવામાં કેન્દ્રલંબાઈ $20 \,cm$ છે. જ્યારે તેને $1.6$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પ્રવાહીમાં ડુબાડવામાં આવે ત્યારે તેની કેન્દ્રલંબાઈ કેટલી થશે?

એક મેગ્નિફાયર લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $10 \, cm$ છે. જો પ્રતિબિંબ લેન્સથી $30 \, cm$ અંતરે રચવું હોય,તો વસ્તુને ..... $cm$ અંતરે મૂકવી જોઈએ.

Difficult
View Solution

નીચેનો આલેખ એક સેટઅપ માટે મોટવણીના વ્યસ્ત $(1/m)$ વિરુદ્ધ વસ્તુ અને લેન્સ વચ્ચેના અંતર $(u)$ ને દર્શાવે છે. સેટઅપમાં વપરાયેલ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ .................... $m$ છે.

જો લેન્સ માટે લાલ અને જાંબલી પ્રકાશના કિરણોની કેન્દ્રલંબાઈ અનુક્રમે $f_{R}$ અને $f_{V}$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?

$1.5$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાચના બનેલા પાતળા લેન્સની આગળની સપાટીનો પાવર $+ 11 D$ અને પાછળની સપાટીનો પાવર $-6 D$ છે. જો આ લેન્સને $1.6$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પ્રવાહીમાં ડુબાડવામાં આવે,તો લેન્સનો પરિણામી પાવર કેટલો થશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo